Berba in biou

2007an, behean datorren testua idatzi nuen. Orduan Maggie Bullen eta biok Antzuolako Mairuaren Alardea aztertzen ari ginen, tradizioari traizio egin gabe zaharrak berritzeko xedez. Prozesu ezin interesgarriago honen berri webgunean duzue; ez, ordea, testuan aipatzen dudan alardean.org weba, Irunen Alardea zela eta ez zela gaztetxo batzuek pairatzen zuten indarkeriari  “alde bateko eta besteko” –gehienbat bateko, haien seme-alabak baitziren biktimak– gurasoek sustatua.

Berba in biou.

Berba in biou, hala esaten zuen Antzuolako alkateak aurtengo maiatzean Alardeei buruz egindako mintegian. Alegia, hitz eginez konpondu behar direla gauzak, eztabaidak direla aurrera egiteko eta erabakiak adosteko, ez arazoak problema bihurtzeko. Arrazoi osoa du.

Antzuolan egiten dute Alarde bat, herriko jaietako ardatza, Irunen eta Hondarribian bezala, eta bere gorabeherak ere badituena. Antzuolatar guztiek ez dute begi onez ikusten oraingo Alardea. Eta zer bururatu zaie Antzuolan? Mintegi bat antolatzea, non berba egin baitute, lehenik eta behin antzuolarrek, eta gero kanpoko alardezaleek, nork berea kontatuz errezetarik eskaini gabe erreferenteak erakusteko. Gauzak beste perspektibaz ikustea badagoela eta herri-zulotik ateratzea osasungarria dela argi geratu da. Imajinatzen ahal duzue nolako lanak egin behar izan dituzten antzuolarrek, haien asmorik onenean -eta ezjakinean- Bidasoaldeko alardezale guztiak –edo mota guztietakoak, hobeki esanda- gonbidatu ez ezik, erakartzeko. Badakigu zeinek jarri zituen oztopoak eta trabak. Baina tira, azkenean batzuk haraino joatea deliberatu zuten, ondoan “besteak” izango gintuztela jakinagatik. Kanpoan, eta elkarri berbarik egin barik, baina ondo ondoan, samartzial martxa entzuten zela, Legazpikoek jarrita! Tira: hamarkada oso batean etxean bertan lortu duguna baino dezente gehiago da.

Eta ez guri esker, berba in biou pentsatzen duen jendeari esker baizik. Kanpotarrek lezio ederra eman digute. Baita hemengo guraso batzuk ere. Bidasoaldean, dirudienez, pertsonok ez omen dugu eskubiderik, baina seme-alabak sakratuak dira! Guraso horiek lortu dute, poliki-poliki eta zalapartarik gabe, adierazpiderik bortitzenak apalago daitezen. Eta hitz eginez lortu dute. Orain, hitz egiten jarraitzen dute, www.alardean.org webean hain zuzen.Web horretan Bidasoako britainiar batek aldarrikatzen duen bezala, hitz egiten jarrai dezatela, isiltasunak ez gaitzala jan. Izan ere, isiltzen denak jakingo du zer duen ezkutatzeko, zeren beldur den. Guk jarraituko dugu, hitz egiten, alarde egiten.

Berba in biou.

Berba in biou, tenemos que hablar. Así decía el alcalde de Antzuola en el seminario sobre alardes del pasado mes de mayo. Porque hablando se arreglan las cosas, porque las discusiones tienen que ser para avanzar y llegar a acuerdos, no para convertir las cuestiones en problema. Tiene toda la razón.

En Antzuola hacen un Alarde que es el núcleo de la fiesta, como en Irun y Hondarribia. No está en su mejor momento, como aquí. ¿Y qué se les ha ocurrido en Antzuola? Organizar un seminario, para qué y para hablar, primero los y las antzuolarras, y después gente alardezale de otras localidades, no para dar recetas, sino para ofrecer otros referentes. Es muy sano salir del agujero mental, del pueblerinismo, cambiar de perspectiva. Como son de fuera, en su candor de quien no entiende lo inentendible, para no meterse en líos ni dar ni quitar la razón a nadie sino escuchar diferentes versiones, no se les ocurrió nada mejor que invitar a todo tipo de alardezales bidasotarras. No vamos a contar lo que sudaron para contar con la presencia de quien exige exclusividad sin ceder a su chantaje. Pero el caso es que lo consiguieron. Y así, fuera de casa, aun sin dirigirnos la palabra, con la marcha de San Marcial de fondo… que pusieron los de Legazpi!: es más de lo que hemos alcanzado en el Bidasoa en una década.

Y gracias a gente que, simplemente, piensa que las cosas se arreglan hablando. Nos han dado una hermosa lección “los de fuera”. Pero también algunas madres y algunos padres “de dentro”. Las personas no tienen derechos, pero ¡nadie toque a mi niña, a mi niño! Así se puede resumir la labor discreta pero eficaz de un grupo de personas que no ha acabado con la violencia, pero sí que ha ayudado a disminuir algunas de sus manifestaciones más odiosas. Y ahora siguen hablando desde una web, www.alardean.org. Y que sigan, que no nos coma el silencio, como reivindica en esa web una británica del Bidasoa. Quien calla sabrá qué oculta, qué le da miedo. Nosotras, vosotros, seguiremos alardeando, porque lo que hacemos está bien.

Hona hemen PDF formatuan, deskargatu nah izatera:

Orduan ez nuen plazaratzerik izan. 10 urte geroago, 2017an, izenburu bereko testu laburrago bat argitaratu zen Alarde Parekidearen programan, aurreko sarreran txertatutako erdarazko testuarekin batera. Hona hemen euskarazko hori, aurreko sarreran egindako proposamenaren osagarri.

Berba in biou

Alegia, hitz egin behar dugu, Antzuolako euskaran. Horrela laburbildu zigun antzuolar batek Mairuaren Alardearen konponbidea Maggie Bullen antropologoari eta bioi. Zeren eta XXI. mendean herritar askok mairuaren figurari erabat desegoki zeritzon. Hango Udalak, kezkei muzin egin gabe, edo aurreranzko ihesean hasi beharrean, gaiari heldu zion. Adituen aholkuak eta herritarren iritziak bilatu zituen, Alardeak gehienen atxikimendua berreskura zezan eta Antzuolako autoafirmazio-errito kolektibo nagusia berriro izan zedin. 

Bai eta lortu ere. Hartara, aldaketa izan da gakoa. Zer eta noraino aldatu, ordea? Izan ere, nortasunari loturiko aldaketek beldurra eman ohi dute. Bizirik dagoen oro aldatu egiten da berez; bestela, hila dago, eta hila dagoena usteldu egiten da. Han, aldiz, berariaz adostutako prozesu baten bidez gauzatu da aldaketa. Nola? Berba eginez. Ez zen erraza izan, eztabaidak ugari izan ziren (hemen ez bezala, han badakite eztabaida eta liskarra bereizten), dudak eta zalantzak nonahi eta noiznahi… Emaitza? Alarde oparoagoa, dotoreagoa eta parte-hartzaileagoa. Eta inor mintzen edo baztertzen ez duena. Gainera, orain antzuolar askok elkarren arteko harremana estuago dute, tradizioa berritzeko ilusioak urtero batzen ditu eta.

Baluke non ikasi, baten batek ikasi nahi balu.   

Xabier Kerexeta Historialaria eta ondare materiagabean aditua

Hona hemen PDF formatuan, deskargatu nah izatera:

Eta, bide batez, eskerrik asko Antzuolari, 2019ko Alardean egin ziguten omenaldi hunkigarriarengatik.

Utzi iruzkina